سقوط سنگین بورس در ۱۷ اردیبهشت؛ روزی که ورق بازار برگشت

حسن کوچکی دوست خبرنگار ستاره پارسی / شاخص کل بورس تهران در پایان معاملات این روز با کاهش بیش از 95 هزار واحدی، در ارتفاع دو میلیون و 440 هزار واحد قرار گرفت. شاخص هم‌وزن نیز بیش از 30 هزار واحد عقب نشست تا مشخص شود فشار فروش محدود به شرکت‌های بزرگ و شاخص‌ساز نبوده و بخش گسترده‌ای از بازار را دربر گرفته است.

پایان ناگهانی یک دوره صعودی

بورس تهران از ابتدای سال 1402 روندی صعودی داشت. افزایش نرخ ارز، رشد انتظارات تورمی، عقب‌ماندگی قیمت سهام از بازارهای موازی و بهبود درآمد ریالی تعدادی از شرکت‌های صادراتی، زمینه ورود نقدینگی تازه به بازار را فراهم کرده بود.

با افزایش تقاضا، شاخص کل توانست از مرزهای مهمی عبور کند و خود را به محدوده تاریخی دو میلیون و 500 هزار واحد برساند. بااین‌حال، روند صعودی بازار در 17 اردیبهشت ناگهان متوقف شد و افزایش عرضه در نمادهای بزرگ، زمینه سقوط شاخص‌ها را فراهم کرد.

شدت ریزش به‌اندازه‌ای بود که بسیاری از سهامداران امکان فروش دارایی‌های خود را پیدا نکردند و تعداد زیادی از نمادها با صف فروش به کار خود پایان دادند.

ماجرای نرخ خوراک صنایع

یکی از مهم‌ترین موضوعاتی که پس از ریزش بازار مطرح شد، تصمیم دولت درباره افزایش نرخ خوراک گاز صنایع پتروشیمی بود. انتشار با تأخیر اطلاعات مربوط به این تصمیم، ابهامات زیادی را در میان فعالان بازار سرمایه به وجود آورد.

نرخ خوراک و سوخت، یکی از متغیرهای تعیین‌کننده در سودآوری شرکت‌های پتروشیمی، فولادی، سیمانی و سایر صنایع انرژی‌بر است. هرگونه افزایش پیش‌بینی‌نشده در این نرخ می‌تواند هزینه تولید شرکت‌ها را بالا ببرد و بر سود قابل‌تقسیم میان سهامداران اثر منفی بگذارد.

هم‌زمانی تغییر مسیر بازار با تصمیمات مرتبط با نرخ خوراک موجب شد برخی سهامداران نسبت به دسترسی نابرابر معامله‌گران به اطلاعات اعتراض کنند. بررسی معاملات اشخاص حقیقی و حقوقی در روزهای منتهی به ریزش نیز به یکی از مطالبات جدی فعالان بازار تبدیل شد.

ضربه به اعتماد سهامداران

پیامد اصلی ریزش 17 اردیبهشت را نمی‌توان فقط در کاهش شاخص کل خلاصه کرد. مهم‌ترین اثر این اتفاق، تضعیف دوباره اعتماد سهامداران خرد بود؛ اعتمادی که پس از اتفاقات سال 1399 هنوز به‌طور کامل بازسازی نشده بود.

پس از این روز، خروج پول حقیقی افزایش یافت و ارزش معاملات خرد به‌تدریج کاهش پیدا کرد. بخشی از سرمایه‌گذاران نیز ترجیح دادند منابع خود را به بازارهایی مانند ارز، طلا، مسکن و سپرده‌های بانکی منتقل کنند.

کاهش اعتماد باعث شد حتی انتشار گزارش‌های مثبت شرکت‌ها نیز نتواند به‌سرعت جریان نقدینگی را به بورس بازگرداند. سهامداران بیش از عملکرد شرکت‌ها، نگران تصمیمات ناگهانی و تغییر مقررات اقتصادی بودند.

درس‌های یک روز تاریخی

تجربه 17 اردیبهشت 1402 نشان داد بازار سرمایه بیش از هر عامل دیگری به ثبات، شفافیت و دسترسی برابر به اطلاعات نیاز دارد. تصمیماتی که بر سودآوری صنایع بورسی اثر می‌گذارند باید در زمان مناسب و از مسیرهای رسمی منتشر شوند.

بورس زمانی می‌تواند نقش اصلی خود را در تأمین مالی اقتصاد ایفا کند که سهامداران نسبت به امنیت سرمایه‌گذاری و ثبات سیاست‌ها اطمینان داشته باشند. ریزش سنگین 17 اردیبهشت هشداری بود که نشان داد هزینه تصمیمات غیرشفاف، فقط کاهش چندروزه شاخص نیست؛ بلکه ممکن است اعتماد سرمایه‌گذاران را برای مدتی طولانی تحت تأثیر قرار دهد.